نگهداری از ۱۲۰ عنوان سالنامه در کتابخانه رضوی

در دویست و چهارمین برنامه سه‌شنبه‌های فرهنگی آستان قدس رضوی تشریح شد

نگهداری از ۱۲۰ عنوان سالنامه در کتابخانه رضوی

سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی در دویست و چهارمین برنامه‌سه شنبه‌های فرهنگی آستان قدس رضوی از نخستین سالنامه‌های چاپ مشهد که در آرشیو مطبوعات این سازمان نگهداری می‌شود، رونمایی کرد. 


به گزارش آستان‌نیوز، در این برنامه که با همکاری انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران شاخه خراسان در محل ورودی تالار قدس کتابخانه مرکزی برگزار شد، دکتر رحمت‌الله فتاحی، استاد علم و اطلاعات و دانش‌شناسی جایگاه سالنامه‌ها در فعالیت‌های پژوهشی را به عنوان یکی از مستندات تاریخی مورد بررسی قرار داد. 

ثبت رخداد‌ها یک سنت فرهنگی است
وی اظهار کرد: تمایل و اراده بشر در ثبت رخداد‌ها و نشر آن یک سنت فرهنگی است و پشت انتشار سالنامه‌ها یک فرهنگ نهفته است که با وجود توسعه فضا‌های مجازی همچنان این فرایند ادامه دارد. 
فتاحی به چاپ سالنامه در ایران همزمان با امکان چاپ در جامعه اشاره کرد که بیشتر براساس علایق شخصی انجام می‌شده و کتابخانه رحمانیه نخستین بار در تیراژ ۲هزار نسخه به چاپ آن اقدام کرده است. 
این استاد دانشگاه به اطلاعات مندرج در سالنامه‌ها اشاره کرد و این اطلاعات را به عنوان منبع مرجع برای مطالعات محققان درباره تاریخ ایرانی گذشته‌نگر برشمرد.
وی به ناآگاهی بسیاری از مردم در ارتباط با ارزش سالنامه‌ها اشاره کرد و افزود: سالنامه‌ها در کنار اینکه ابزاری برای تبلیغ و برندسازی بوده، مهم‌ترین و استثنایی‌ترین رخداد‌های سال را نیز می‌توان در آن‌ها یافت.
فتاحی با بیان اینکه محتوای سالنامه‌ها مطالب متنوعی است که خارج از چارچوب ثابت طراحی می‌شود، گفت: گزارش‌های گاه‌شماری، آماری، کشکولی، ادبی، هنری، سازمانی تقویمی و جدول کلمات متقاطع می‌تواند محتوای سالنامه‌ها باشد که در قطع‌های مختلف با صحافی‌های هنرمندانه صورت می‌پذیرد. 

سالنامه‌ها، پیوست روزآمد انواع دایره‌المعارف‌ها
نفیسه پویامنش، کارشناس مطبوعات سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی نیز در سخنانی، سالنامه‌ها را پیوست روزآمد انواع دایره المعارف‌ها در ابتدای هر سال و تنها مرجع سهل‌الوصول و قابل استنادی توصیف کرد که گزارش رویداد‌ها و تحولات حوزه‌های مختلف حیات اجتماعی در طول هر سال را جمع‌آوری و به صورت یکجا در اختیار علاقه‌مندان قرار داده‌اند. 
وی نخستین سالنامه چاپی در ایران را منتشر شده در سال ۱۲۹۰ قمری به دستور مشیرالدوله و به مدیریت محمدحسن صنیع الدوله، رئیس اداره روزنامه‌جات به نام سالنامه ایران عنوان کرد. پویامنش تصریح کرد: انتشار سالنامه‌ها در ایران روال منظمی نداشت و انتشار آن از آغازین سال‌های حکومت پهلوی در ۱۳۰۴ گسترش یافته است. 
این کارشناس، سالنامه دانش که حاوی اطلاعات مفید و سودمندی درباره تاریخ خراسان، سلسله‌های مهم و پادشاهان خراسان است را نخستین سالنامه منتشر شده در مشهد معرفی کرد که توسط حسن‌زاده مستوفی با همکاری باقر عاملی در سال ۱۳۱۲ منتشر شده است.  وی تصریح کرد: اداره مطبوعات آستان قدس رضوی علاوه بر مجله‌ها و روزنامه‌ها از وجود سالنامه‌ها، سالنما و کتاب‌های سال بی‌بهره نبوده و در حال حاضر از مجموع هزار عنوان سالنامه موجود در آرشیو مطبوعات آستان قدس رضوی حدود ۱۲۰عنوان آن مربوط به مشهد است. 

۹۰سالگی انتشار سالنامه در مشهد
حسن‌زاده مستوفی سال ۱۳۱۲ نخستین سالنامه در مشهد را با نام «دانش» منتشر کرد که اکنون بیش از ۹۰ سال از انتشار آن می‌گذرد.
این سالنامه حاوی مقالات علمی، اخلاقی، پزشکی و برخی قوانین جاری است که در نخستین شماره آن آمده است: «در این عصر فرخنده و ایام خجسته که توجه عامه به مدارج معارفی قرائت و مطبوعات متمایل است، نگارنده برحسب خواهش جمعی از دوستان و تشویق و حس جبلی بعضی آقایان محترم به تألیف و تدوین این نامه مبادرت ورزید».
اندکی بعد، سالنامه «خراسان» را عبدالحسین تهرانیان منتشر کرد که از مهم‌ترین سالنامه‌های مشهد است و تا سال ۱۳۲۱ چاپ آن ادامه داشت. به فاصله چند سال، در دهه ۲۰ شمسی، بیش از ۱۰ عنوان سالنامه در مشهد منتشر شد. 
از ویژگی سالنامه‌نگاری این دوره، انتشار آن در مدارس مشهد است. برای نخستین بار مدارس خراسان در سال ۱۳۱۳ صاحب سالنامه شدند. دبیرستان شاه‌رضای مشهد پیشتاز چاپ نشریات ادواری است. 
سالنامه دبیرستان فردوسی مشهد در سال ۱۳۱۳ شمسی به ‌دلیل جشن هزارمین سال تولد فردوسی طوسی منتشر شد. 
در آرشیو مطبوعات سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، درمجموع ۱۲۰ عنوان سالنامه چاپ مشهد موجود است که در ۹۰ سال گذشته منتشر شده‌اند و ۹۸ عنوان آن، چاپ سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی است.  گفتنی است آرشیو مطبوعات آستان قدس رضوی با حدود هزار عنوان سالنامه و سالنما از شهر‌های مختلف ایران، یکی از غنی‌ترین مخازن مربوط به این منابع دست ‌اول را در اختیار دارد. 

برچسب ها :
ارسال دیدگاه