ویروس پزشک‌سالاری در مدیریت سلامت 

تعارض منافع، هزینه سنگینی بر دوش بهداشت و درمان تحمیل می‌کند

ویروس پزشک‌سالاری در مدیریت سلامت 

سال‌هاست سکان‌داری وزارتخانه بهداشت و درمان را پزشکانی بانفوذ بر عهده دارند. پزشک‌سالاری از این وزارتخانه به دیگر بخش‌های کشور نیز سرایت کرده است؛ به‌طوری که بررسی تحصیلات اعضای کمیسیون بهداشت‌ و درمان مجلس شورای اسلامی نشان می‌دهد در دو دهه اخیر بین 75 تا 100درصد اعضای کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی را پزشکان تشکیل داده‌اند و در پنج دوره اخیر مجلس فقط 15نماینده غیر پزشک به عضویت کمیسیون بهداشت ‌و درمان درآمده‌اند. 


حسینعلی شهریاری که از 20سال حضور در کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، 13سال ریاست این کمیسیون را برعهده داشته، بخشی از مشکلات نظام سلامت کشور را در پزشک‌محوری این وزارتخانه می‌داند و می‌گوید «حوزه سلامت حتماً نباید توسط پزشک اداره شود و دنیا نیز چنین نگاهی در حوزه سلامت ندارد. اما چون ما متخصص اقتصاد بهداشت به اندازه کافی نداریم، اداره بیمارستان‌ها را به پزشکان سپرده‌ایم».مرکز پژوهش‌های مجلس نیز این نگرانی را در مورد کمیسیون بهداشت و درمان وارد می‌داند. این مرکز در گزارشی از وظایف و اولویت‌های کمیسیون بهداشت‌ودرمان گفته است: در صورتی که اعضای این کمیسیون تحصیلات پزشکی یا پیراپزشکی داشته باشند، می‌تواند زمینه تعارض منافع را در امور محوله به این کمیسیون فراهم کند.
حمیدرضا محمدی، دبیرکل فدراسیون اقتصاد سلامت ایران با بیان اینکه پزشک‌محوری و تصدی مسئولیت‌های کلیدی وزارت بهداشت توسط پزشکان از چندین دهه پیش در این وزارتخانه شکل گرفته، به ما می‌گوید: یکی از دلایلی که برای این موضوع مطرح شده این بوده که پزشکان بدنه تصمیم‌گیر و مؤثر بهداشت‌ودرمان هستند، حضور یک پزشک در رأس کار موجب شکل‌گیری بهتر تعاملات خواهد شد. درحالی که در چند دهه اخیر ابعاد اقتصادی و اجتماعی این وزارتخانه بر ابعاد تخصصی آن چیره شده‌ است. بنابراین ضرورت دارد فردی که در رأس وزارت بهداشت قرار می‌گیرد، از دانش مدیریتی به‌روز و استانداردی برخوردار باشد تا بتواند با تحلیل‌های اقتصادی دقیق از بروز بسیاری از مشکلات اقتصادی و اجتماعی در نظام سلامت پیشگیری کند. 
دکتر محمدی اضافه می‌کند: در بیشتر کشورهای توسعه‌یافته ازجمله آمریکای شمالی و اروپا، افراد تحصیلکرده دیگر رشته‌ها ازجمله حقوق، اقتصاد بهداشت، اقتصاد سلامت، مدیریت و سایر تخصص‌های مرتبط با اقتصاد و مدیریت بر مسند وزارت بهداشت می‌نشینند، چرا که یکی از پیامدهای غیرقابل انکار حضور پزشکان در رأس وزارت بهداشت و یا کمیسیون تخصصی بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی تضاد منافع است. واقعیتی که علاوه بر تصمیم‌سازی‌ها برای تدوین لوایح و قانون‌گذاری‌ها، در تصمیم‌گیری‌ها و نحوه اجرای قوانین نیز تأثیرگذار خواهد بود، زیرا بسیاری از نمایندگان کمیسیون بهداشت ‌و درمان و همچنین وزیران بهداشت و معاونان این وزارتخانه، حرفه اصلی خود را رها نکرده‌اند و حتی به صورت بسیار اندک ممکن است تضاد منافع در تصمیم‌گیری‌ها و برنامه‌ریزی‌های آن‌ها تأثیرگذار باشد. 
دبیرکل فدراسیون اقتصاد سلامت ایران ادامه می‌دهد: وقتی تعداد قابل توجهی دانش‌آموخته توانمند در رشته‌های اقتصاد سلامت، مدیریت خدمات بهداشتی‌ودرمانی و حتی مدیریت بیمارستانی داریم که دانش روز مدیریت این حوزه‌ها را کسب کرده‌اند، نیازی نیست پزشکان به عنوان ذی‌نفعان حوزه سلامت در این جایگاه قرار گیرند، چون نه تنها به لحاظ مدیریتی، بلکه به لحاظ اقتصادی نیز نتیجه‌بخش نخواهد بود. 
محمدی می‌گوید: پزشک‌محوری نظام سلامت در بلندمدت موجب تضعیف نظام بهداشت‌ودرمان کشور خواهد شد که نه تنها مردم، بلکه تعداد قابل توجهی از پزشکان خارج از وزارتخانه به‌ویژه پزشکان مناطق محروم، رزیدنت‌های پزشکی و سایر اعضای کادر درمان متضرر خواهند شد. 
اما محمدرضا واعظ‌ مهدوی؛ رئیس انجمن علمی اقتصاد سلامت ایران با دیدی متفاوت در خصوص پزشک‌محوری وزارت بهداشت و کمیسیون بهداشت‌ودرمان مجلس شورای اسلامی به ما می‌گوید: نظام تقسیم کار تخصصی در ساختار مدیریتی کشور ایجاب می‌کند صاحبان مشاغل و متصدیان سمت‌های اجرایی به حوزه فعالیت خود اشراف داشته باشند و با فرایندهای مربوط به آن حوزه آشنا باشند. ماهیت رشته پزشکی به‌گونه‌ای است که دانشجویان پزشکی در دوران تحصیل خود، علاوه بر گذراندن واحدهای درسی در دانشگاه‌های علوم پزشکی، ملزم به گذراندن دوره‌های بیمارستانی در بخش‌های مختلف درمان نیز هستند، این ویژگی رشته پزشکی موجب شده دانشجویان این رشته پس از پایان تحصیل، علاوه بر مسائل پزشکی با موضوعات مختلف مدیریت درمان هم آشنا باشند. ازاین‌رو، پزشکان یکی از مستعدترین گروه‌های اجتماعی برای انجام وظایف مدیریتی محسوب می‌شوند. به همین دلیل در حوزه بهداشت‌ودرمان شاهد کارکردهای بسیار قوی پزشکان در پست‌های مدیریتی هستیم.
این استاد دانشکده علوم‌پزشکی دانشگاه شاهد تصریح می‌کند: البته تعارض منافع یک چالش بسیار جدی در انتصاب مدیران از سوی دولتمران و انتخاب نمایندگان مجلس شورای اسلامی از سوی مردم برای حوزه پزشکی است که باید مورد توجه دولت و مردم قرار گیرد. با وجود اهمیت حضور پزشکان در وزارت بهداشت و کمیسیون بهداشت‌ودرمان مجلس، این پزشکان باید علاوه بر مدیر و مدبر بودن، منافع مالی و مادی در حوزه پزشکی نداشته باشند، چرا که وجود هرگونه سرمایه‌گذاری در این حوزه موجب ایجاد تعارض منافع و پیدایش فساد اقتصادی می‌شود. 
معاون پیشین سیاست‌گذاری وزارت رفاه و تأمین اجتماعی ادامه می‌دهد: نه تنها در حوزه بهداشت‌ودرمان، بلکه در هیچ‌یک از حوزه‌های کشور، نباید به افراد دارای منافع مالی و مادی در آن حوزه، پُست مدیریتی داده شود. به عنوان نمونه در بخش صنعت، فردی که منافعی در واردات کالا دارد نباید متصدی صدور مجوزهای واردات کالا شود و یا در حوزه دارو، کسی که شرکت دارویی و مجوز واردات دارو دارد، نباید متصدی پست‌های مدیریتی وزارت بهداشت شود، چرا که تلاقی منافع عامل پیدایش اختلال و بروز فساد در کار او خواهد شد که دود آن به چشم نظام و مردم می‌رود. به همین ترتیب در بخش کشاورزی، بازرگانی و سایر حوزه‌ها نباید به افراد دارای منافع مالی و مادی در آن حوزه، سمت مدیریتی داده شود ضمن آنکه ضرورت دارد مردم نیز هنگام انتخاب نمایندگان مجلس به این نکته مهم توجه داشته باشند. 

خبرنگار: اعظم طیرانی

برچسب ها :
ارسال دیدگاه