باید اهل کوثر بود

بررسی سوره کوثر در وصف حضرت فاطمه زهرا‌(س) در گفت‌وگو با پژوهشگر قرآن کریم

باید اهل کوثر بود

کوچک‌ترین سوره قرآن سوره‌ای است که در حق حضرت فاطمه زهرا(س) نازل شده و از نعمتی به نام کوثر برای پیامبر(ص) سخن می‌گوید.


​​​​​​​فخر رازی از مفسران بزرگ و بنام اهل سنت در کتاب معتبر تفسیر کبیر در شأن نزول این سوره نوشته است: «خداوند به پیامبر(ص) نسلی عطا کرده که تا آخرالزمان باقی می‌ماند. چقدر از اهل بیت(ع)را کشته‌اند اما هنوز در تمام عالم از ذریه و نسل ایشان وجود دارد در حالی که از نسل دشمنان ایشان کسی وجود ندارد».

فاطمه(س) خیر کثیر
حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمدعلی محسن‌زاده، محقق و پژوهشگر قرآن کریم با اشاره به شأن نزول سوره کوثر توضیح می‌دهد: پس از آنکه پسران پیامبر اعظم(ص) به نام‌های قاسم و عبدالله دار فانی را وداع گفته و رحلت کردند، دشمنان بسیار خوشحال شدند و گفتند او دیگر نسل و ادامه‌ای ندارد و «ابتر» است. خداوند متعال در پاسخ این جوسازی‌ها در مقام فعل، حضرت فاطمه زهرا(س) را به ایشان عطا داشت و در کلام وحی به آن تصریح کرد که إِنَّا أَعْطَیْنَاكَ الْكَوْثَر. سپس برای اینکه برخی افراد مانند بسیاری از مفسران مذاهب دیگر نگویند منظور و مقصود از «کوثر» توحید، قرآن، کثرت اصحاب و... است، بدون فاصله‌ای فرمود آن‌ها خودشان بی‌عقبه و ابتر هستند. یعنی این «کوثر» که به تو عطا کردم، نه تنها سبب است که تو بی‌نسل و بی‌عقبه نباشی، بلکه خود آن‌ها بی‌عقبه خواهند بود.
او در پاسخ علت نامیدن این سوره به کوثر و مفهوم آن نیز توضیح می‌دهد: نام سوره کوثر بر وزن فوعل که صیغه مبالغه است از ماده کثرت و اینجا به معنی فراوانی است. مطلق فراوانی یعنی کثرت در هر چیزی را شامل می‌شود و به قرینه آیات بعدی، اشاره به کثرت در خیر است.
این پژوهشگر قرآن کریم ادامه می‌دهد: کوثر سوره‌ای مکی است بنابراین محور سوره هم اصلاح بینش است. وقتی فردی می‌خواهد خداوند را بندگی کند و دیگران را به بندگی دعوت کند، نباید احساس ضعف و کمبود کند وگرنه در دعوتش موفق نخواهد شد و این نکته بسیار مهمی است. باید اهل کوثر بود و به کم قانع نشد.

کوثری برای تمام بندگان خدا
این استاد حوزه و دانشگاه در پاسخ به این پرسش که در آیه اول آمده است «ما به تو خیر و خوبی بی‌نهایت فراوانی را عطا کرده‌ایم» این خیر و نیکی چه کسانی را شامل می‎شود، می‌گوید: این کوثر را خداوند به همه افراد و بندگان خودش داده است که بهترین کوثر قرآن و هدایت است و ما بسیار نیازمند هدایت‌های قرآنی در زمینه اصلاح بینش‌ها و منش‌ها هستیم. کوثر تمام حیات ما را در بر می‌گیرد. هر چه داریم مال خداوند است و بدون اینکه تقاضا کنیم به ما داده است. بیشتر افراد از دعا کردن و یا استجابت برداشت دارند زمانی اتفاق می‌افتد که خداوند با خواسته ما موافقت کند، در حالی ‌که این طور نیست، قسمتی از استجابت دعا توفیق دعا کردن است. 
محسن‌زاده در مراد و مقصود از «لربک و انحر» نیز بیان می‌کند: یعنی برای اینکه شکر این کوثر به جای آوریم باید دو قدم برداریم؛ قدم نخست رو به خدا، یعنی ارتباط خود را با خداوند از طریق نماز قوی کنیم. فصل لربک یعنی فقط برای خداوند سر سجده فرود آور «و انحر» یعنی ارتباط خود را با بقیه مخلوقات با برداشتن گام دوم، یعنی قربانی کردن و در جای دیگر می‌فرماید با زکات محکم کنید. در این صورت شخصی باقی نمی‌ماند که بخواهیم ارتباط خود را با او اصلاح کنیم. وقتی این دو گام را برداشتیم، نتیجه چه می‌شود؟ بقیه گام‌ها نیز تکرار همین دو گام است یعنی نماز و زکات (قربانی). دیگر چرا باید ترسید؟ دشمن تو که بسیار کمبود دارد، کسی که غیبت می‌کند، کسی که حرف‌های بد می‌زند، کسی که تهمت می‌زند، دیگران را تحقیر می‌کند، در دلش کینه و بغض وجود دارد؛ نباید از چنین افرادی نگران باشید، آن‌ها کارشان بی‌نتیجه است.

زهرا(س) مصداق سوره کوثر
این پژوهشگر قرآن کریم در پایان و در پاسخ به این پرسش که در متن سوره کوثر، اشاره‌ای به نام حضرت زهرا(س) نشده است، پس چرا مشهور است که این سوره درباره آن حضرت است؟ نیز می‌گوید: براى آنكه بدانيم آيه يا سوره‌اى درباره كسى نازل شده، لازم نيست نام آن شخص در آن آيه يا سوره آمده باشد. به طور نمونه سوره «هل‌اتى» درباره حضرت على(ع) و حضرت فاطمه(س) و فرزندان آنان نازل شده ولى نامى از آن‌ها به ميان نيامده است. بسيارى از مفسران شيعه و سنى معتقدند منظور از كوثر، حضرت فاطمه(س) است كه نسل پيامبر(ص) به وسيله او ادامه پيدا كرد. سيدهايى كه در دنيا وجود دارند، همه از نسل حضرت فاطمه‌اند. خدا به حضرت محمد(ص) پسر نداد، ولى به او دخترى داد كه از نسل او هزاران عالم، دانشمند و مجاهد به وجود آمده‌اند.

خبرنگار: مریم احمدی شیروان

برچسب ها :
ارسال دیدگاه