الگوی عملی سخاوت

چهارشنبه‌های امام‌رضايی در محضر احاديث رضوی-حديث سيزدهم

الگوی عملی سخاوت

ثامن‌الحجج حضرت علی بن موسی‌الرضا(ع) که به امام رئوف و امام مهربانی‌ها ملقب است در میان اهل‌بیت(ع) بیش از هر چیز به مهربانی با اغیار و دشمنان و برخورد رئوفانه و سراسر جود و سخاوت با مردم حتی با غیرمسلمانان، بردگان و افراد فرودستی که در زمانه خود خیلی مورد توجه نبود‌ه‌اند، شهرت دارد.


۴۰ چهارشنبه را میهمان کلمات گهربار و حیات‌بخش حضرت علی بن موسی‌ الرضا(ع) هستیم و همراه خوانندگان، شرح یک حدیث رضوی را در گفت‌وگو با اساتید حوزه و دانشگاه بررسی خواهیم کرد. شرح حدیث این هفته را محضر حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمد سلطانی هستیم تا از جام معرفت کلمات رضوی، جان تشنه خويش را سيراب کنيم.

از توصیه‌های مهم امام رضا(ع) به شیعیان، سخاوتمندی است و حتی تقرب به خدا و بهشت را از ویژگی‌های سخاوتمندان شمرده‌اند. در این‌باره توضیحی بفرمایید.
یکی از موعظه‌های امام رضا(ع) به دیگران به‌ویژه شیعیان این بوده اهل سخاوت و بخشش باشند. حضرت در همین روایتی که به آن اشاره کردید و در عیون اخبارالرضا(ع) آمده، می‌فرماید: «السخى قريب من الله قريب من الجنة قريب من الناس بعيد من النار والبخيل بعيد من الجنة بعيد من الناس قريب النار؛ شخص با سخاوت، به خدا، بهشت و مردم نزدیک است و از آتش دور و در مقابل، بخیل از خدا، بهشت و مردم دور است و به آتش نزدیک». در روایت دیگری که در تحف‌العقول نقل شده، درباره ویژگی انسان بخشنده و انسان بخیل می‌فرماید: «السَّخىُّ یَأکُلُ مِن طَعامِ النّاسِ لِیَأکُلوا مِن طَعامِهِ، والبَخیلُ لا یَأکُلُ مِن طَعامِ النّاسِ لِئَلاّ یَأکُلوا مِن طَعامِهِ؛ سخاوتمند از غذاى مردم مى‌خورد تا مردم از غذاى او بخورند اما بخیل از غذاى مردم نمى‌خورد تا آن‌ها نیز از غذاى او نخورند».

آیا در قرآن کریم هم توصیه و سفارشی به این امر شده است؟
بله، اصل سفارش و تأکید امام رضا(ع) بر سخاوت و بخشش، برخاسته از آیات نورانی قرآن کریم است. خداوند در قرآن کریم با کلیدواژه‌هایی مانند «انفاق»، «صدقه»، «احسان» و «جود» به این مسئله تأکید فراوان کرده است. برای نمونه در آیه254 سوره بقره می‌فرماید: «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْناکمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ یأْتِی یوْمٌ لا بَیعٌ فِیهِ  وَلَا خُلَّةٌ وَلا شَفَاعَةٌ...» یعنی ای کسانی که ایمان آورده‌اید از آنچه به شما روزی داده‌ایم، انفاق کنید پیش از آنکه روزی فرا رسد که در آن، نه خرید و فروش به کار آید و نه دوستی و نه شفاعتی... در آیه 29 سوره فاطر، قرآن کریم بخشش و انفاق را تجارتی پرسود، در آیه271 سوره بقره سبب آمرزش، آیه254 سوره بقره وسیله نجات در آخرت و در آیه39 سوره سبا مایه فزونی اموال معرفی کرده که در یک کلمه، نفع تمام این آثار به خود شخص برمی‌گردد. خداوند در آیه272 سوره بقره می‌فرماید: «... وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ خَیرٍ فَلِأَنْفُسِکم...».
البته برای انفاق شرایطی نیز بیان کرده که طبق آیه267 بقره، انفاق از بهترین اموال و نه اموال کم‌ارزش، آیه9 سوره حشر اموال مورد نیاز انسان، آیه273 بقره بخشش به نیازمند، آیه271 بقره بخشش آشکار و پنهانی، آیه264 سوره بقره بخشش بدون منت، اذیت و آزار و فقط از روی اخلاص، براساس آیه265 بقره فقط برای کسب رضایت الهی، آیه 6 سوره مدثر کوچک‌شمردن بخشش خود و بر اساس آیه27 سوره مائده بخشش از اموال حلال برخی از این شرایط هستند.

از سیره امام رضا(ع) در مورد سخاوت و بخشش برایمان بگویید.
نخستین عامل به تعالیم روح‌بخش قرآنی خود حضرات معصومین(ع) بوده‌اند. امام رضا(ع) پیش از اینکه دیگران را به این امر تشویق کند خود به آن عمل کرده است و سرتاسر زندگی آن حضرت مملو از بخشش‌ است. در روایات و در مناقب ابن‌شهرآشوب آمده آن حضرت يک سال تمام ثروت خود را در روز عرفه میان نيازمندان تقسيم کرد. شخصی به ايشان گفت: اين‌گونه بخشش، ضرر است. حضرت فرمود: اين‌گونه بخشش ضرر و زيان نيست بلکه غنيمت است، هرگز چیزی را که به وسيله آن، طلب اجر و کرامت می‌کنید ضرر و زیان حساب نکنید. در بحارالانوار نیز آمده هر وقت برای آن حضرت سفره غذا پهن می‌کردند، ایشان از هر غذا مقداری برمی‌داشت و در کاسه‌ای می‌ریخت و برای نیازمندان می‌فرستاد و آیه11 سوره بلد «فلا اقتحم العقبه» را تلاوت می‌کرد و می‌فرمود: خداوند می‌داند همه مردم قدرت اين را ندارند که بنده آزاد کنند، از این رو برای آن‌ها راه دیگری قرار داد و آن، غذا دادن به فقراست.
روش آن حضرت در بخشش نیز طبق دستور قرآن کریم بود. آن حضرت در بخشش طوری رفتار می‌کرد تا سائل کمترین احساس شرمندگی را داشته باشد. برمبنای آنچه در بحارالانوار آمده و بنا بر برخی نقل‌ها، امام رضا(ع) به مرد در راه مانده، از پشت در مقداری پول داد و فرمود برو تا چهره مرا نبینی و من هم چهره تو را نبینم تا زمینه شرم و خجالت پیش نیاید.

چه توصیه‌ای در این زمینه برای مخاطبان ما دارید؟
آموختن سیره و سبک زندگی اهل‌بیت(ع) و اقتدا کردن و جامه عمل‌پوشاندن به آن در زندگی امروز تنها راه برای بالا بردن کیفیت و سبک زندگی است. اگر کسی فقط به بخشی از سیره و سبک زندگی امام رضا(ع) عمل کند، تغییر محسوسی در زندگی او پدید خواهد آمد. شیعیان و پیروان امام رضا(ع) از اخلاق و فضائل آن حضرت درس بگیرند و تا می‌توانند خود را به آن صفات نیک بیارایند که اگر این چنین باشد، هم خوشبختی خود و خانواده و جامعه را تأمین و هم مکتب حیات‌بخش اهل‌بیت(ع) را با عمل خویش به جهانیان معرفی کرده‌اند. به‌خصوص صفت نیک و پسندیده سخاوت و بخشندگی را که موجب الفت، محبت و صمیمیت بیشتر و نیز جلب رحمت الهی خواهد بود.

خبرنگار: مریم احمدی شیروان

برچسب ها :
ارسال دیدگاه