گنجینه‌ای از آثار فاخر در دل حرم مطهر رضوی

آشنایی اجمالی با موزه‌های آستان قدس رضوی

گنجینه‌ای از آثار فاخر در دل حرم مطهر رضوی

در شهرهای مختلف کشورمان موزه‌های تخصصی و غیرتخصصی زیادی وجود دارد که آثار مختلف موجود در آن‌ها، جلوه‌گر تاریخ باشکوه ایران‌زمین است.


در مشهد نیز چندین موزه‌ گوناگون وجود دارد که مجموعه موزه‌های آستان قدس رضوی یکی بزرگ‌ترین و ارزشمندترین آن‌ها محسوب می‌شود. اما وجه تمایز این موزه با سایر موزه‌ها عشق و ارادتی است که انگیزه اهداکنندگان این آثار و هدایا بوده است.

هدایای پیشکشی به آستان حضرت رضا(ع)
قدمت برخی آثار اهدا شده به آستان قدس رضوی شاید به زمان ساخت مرقد و گنبد حرم مطهر در مشهد بازگردد. سال‌های سال، عاشقان این امام همام ارزشمندترین گنجینه‌های فرهنگی و گرانبهاترین اشیا و دارایی‌های خود را به پیشگاه آن حضرت تقدیم کرده‌اند. نگهداری و حفظ این آثار مستلزم ایجاد فضایی برای نگهداری و نمایش آن‌ها بوده است. در گذشته این آثار در محلی به نام خزانه نگهداری می‌شده است. گذشت سال‌ها و افزایش هدایا، نذورات و آثار وقفی، مسئولان وقت را به فکر ایجاد بنای موزه انداخته است. کلنگ ساخت نخستین بنای موزه آستان قدس رضوی در سال ۱۳۲۴ خورشیدی زده شده است. در آن زمان نقشه بنای این موزه توسط مهندسان طرح‌ریزی و پس از آن در سه طبقه شامل یک طبقه زیرزمین و دو طبقه فوقانی به مساحت هزارو34 مترمربع ساخته شده است. طی سال‌ها این مجموعه موزه گسترش یافته و تالارهای گوناگونی به آن اضافه شده است. در حال حاضر فضای موزه شامل چهار ساختمان مستقل و ۱۶گنجینه تخصصی است و از هزارو300 مترمربع به ۱۶هزار مترمربع رسیده و تقریباً ۱۲برابر شده است. در ادامه به معرفی این مجموعه‌ها می‌پردازیم.

موزه مرکزی
موزه مرکزی آستان قدس رضوی یک گنجینه ارزشمند از انواع آثار هنر‌ی و صنایع دستی است که در 10قرن گذشته به بارگاه اهدا شده است. این موزه متشکل از 10گنجینه گرانبها شامل موزه تاریخ حرم مطهر رضوی، موزه سکه و اسکناس آستان قدس رضوی، موزه تمبر و اقلام پستی، موزه سلاح آستان قدس رضوی، موزه هنرهای تجسمی، موزه صدف و آبزیان، موزه مدال، موزه ظروف، موزه ساعت و موزه نجوم است. موزه مرکزی در ضلع شرقی صحن کوثر واقع شده و همه روزه به جز روز عاشورا، ۲۱رمضان و سیزدهم فروردین، از ساعت ۸ صبح پذیرای بازدیدکنندگان است.

تالار اهدایی استاد فرشچیان
در طبقه همکف موزه قرآن و نفایس موزه مرکزی آستان قدس رضوی تالاری وجود دارد که از سال۱۳۸۹ جایگاه نگهداری و نمایش آثار فاخر استاد محمود فرشچیان است. در این مجموعه گرانبها ۱۵تابلو از شاهکارهای اهدایی ایشان به بارگاه رضوی وجود دارد. این تابلوها شامل پنجمین روز آفرینش، عصر عاشورا، پناه، یا رب، نیایش، اولین پیام، توسل، هدیه، ضامن آهو، کوثر، امتحان سخت، پرچمدار حق و خمسه آل طیبه است.

 موزه فرش؛ گنجینه تار و پود 
این گنجینه ارزشمند و گرانبها در موزه‌ای اختصاصی از سال۱۳۹۰ در یک ساختمان سه طبقه و یک فضای کارگاهی به صورت مستقل راه‌اندازی شد. در این موزه، مجموعه نفیسی از فرش‌های تاریخی به نمایش عموم درآمده است که بعضی از آن‌ها قدمتی بیش از ۵۰۰ سال دارند. برخی از این فرش‌ها توسط ارادتمندان حضرت رضا(ع) وقف و یا توسط آستان قدس رضوی برای استفاده در اماکن مختلف حرم مطهر خریداری شده است. فرش‌های ارزشمندی همچون فرش‌های شاه عباسی، هفت شهر عشق و معراج بعضی آثار فاخر موزه فرش هستند. این موزه که جزو تخصصی‌ترین موزه‌های فرش ایران و جهان محسوب می‌شود، سال ۱۳۷۷در مساحت 6هزارو647 مترمربع در مجاورت ساختمان موزه مرکزی  ساخته شده است.

قرآن و نفایس و هدایا
موزه قرآن و نفایس به عنوان نخستین موزه تخصصی قرآن، مانند درّ گرانبهایی در مجموعه موزه‌های آستان قدس رضوی است. در این مجموعه‌ قرآن‌های خطی با قدمت تاریخی از قرن سوم تا قرن سیزدهم هجری، همچنین مجموعه‌ای از مرقعات از دوره صفوی در معرض بازدید عموم قرار گرفته است. از شاخص‌ترین قرآن‌های گردآوری شده در این موزه می‌توان به قرآن با دستخط منسوب به امام علی(ع)، قرآن با دستخط منسوب به امام رضا(ع) و قرآن به خط اختراعی بابری اشاره کرد.در سال۱۳۹۰ با گسترش موزه قرآن، تالاری به نمایش ابزار کتابت مانند مرکبدان و دوات‌های مختلف، چاقوی قلم‌تراش، قیچی فولادی، قاشق تحریر، جلد‌ها و قلمدان‌های فولاد از دوره‌های متفاوت تاریخی اختصاص یافته است. بزرگ‌ترین تابلو نقاشی رنگ و روغن با سبک قهوه‌خانه‌ای به ابعاد ۷*۲ متر مربوط به اوایل دوره قاجار نیز دیگر اثر دیدنی این تالار محسوب می‌شود.
موزه قرآن و نفایس آستان قدس رضوی در یک ساختمان مجزا اما در مجاورت ساختمان موزه مرکزی واقع شده و برای بازدید از آن باید بلیت جداگانه‌ای تهیه کرد.

گنجینه آثار اهدایی رهبر معظم انقلاب
دیگر گنجینه بزرگی که در ساختمان قرآن و نفایس واقع شده، مجموعه آثار اهدایی توسط رهبر معظم انقلاب است. این مجموعه که سال۱۳۷۳ راه‌اندازی شده، حدود 2هزار شئ نفیس مانند فرش‌های دستباف، انواع تابلوهای خط و تذهیب، آثار نفیس نقاشی، معرق و منبت‌کاری، قلم‌زنی روی مس، تراش روی شیشه، انواع سکه و مدال و بیش از 7هزار نسخه خطی اهدایی به آستان قدس را شامل می‌شود. تابلو بزرگ معرق عصر عاشورا، بقایای پرچم مبارزات عشایر خوزستان علیه انگلستان و همچنین مجموعه عصاها مهم‌ترین این آثار به شمار می‌آیند.

خبرنگار: زهرا زنگنه

برچسب ها :
ارسال دیدگاه