عفت عمومی و نمودهای اجتماعی آن

عفت عمومی و نمودهای اجتماعی آن

حجت‌الاسلام رضا وطن‌دوست پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی  


عفت به معنای خویشن‌داری در برابر عمل ناروا و ناشایست، امری نفسانی است كه در جان آدمی پدید می‌آید و می‌توان به وسیله آن از غلبه تمایلات سركش جلوگیری کرد. (مفردات راغب/ 573)
مفهوم خاص آن اما به معنای خویشتن‌داری در برابر تمایلات نفسانی و بی‌بندوباری‌های جنسی است. امام علی(ع) می‌فرماید: مقاومت در برابر شهوت، نوعی عفت است. (عیون الحكم و المواعظ/ 58)
اقدام پیامبر اكرم(ص)  در جریان بیعت گرفتن از زنان مهاجر مبنی بر اینكه در تعامل با مردان، از خود عفت به خرج دهند و با مردان نامحرم خلوت نكنند، مصداقی بر این عفت به معنای خاص است: لایقعُدَنّ مَعَ الرّجال فی الخَلاء؛ زنان نباید با مردان نامحرم در خلوت بنشینند. 
با توجه به اهمیت عفت عمومی، برخی مصادیق و نمودهای عینی آن را یادآور می‌شویم.

عفت نگاه 
چشم دروازه دل است. آنچه از این دریچه وارد وجود شخص می‌شود، ممكن است او را به سرمنزل عزت و سعادت رساند یا به ورطه ذلت و هلاكت سوق دهد. پیامبر اكرم(ص) در هشدار به این خطر چشم فرمود:‌ النّظَرَه سَهمٌ مَسمُومٌ مِن سَهامِ إبلیس؛ نگاه، تیری از تیرهای مسموم ابلیس است. (مستدرک‌الوسائل/ 14، 268)

عفت پوشش و آرایش 
خداوند عالمیان، هم پوشش و هم غریزه خودآرایی را در فطرت و نهاد پاک انسان قرار داده است. از آنجا كه ممكن است انسان در استفاده از این دو نیروی نفسانی دچار اشتباه شود، خداوند رسولانی فرستاد تا به همگان بفهماند جای پوشش، بیرون از منزل و جای خودآرایی و آرایش، محیط خانه است.
دستور اسلام به پوشش تن، این دو آیه قرآن است كه فرمود: ولا یبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إلاّ لِبُعُولَتِهِنَّ؛ زیورهایشان را جز برای شوهرانشان آشكار نكنند. (نور/31)
یا أیها النَّبِی قُل لِأزواجِكَ و بَناتِكَ و نِساء المُؤمِنِینَ یدْنِینَ عَلَیهِنَّ مِن جَلابِیبِهِنَّ؛ ای پیامبر! به زنان و دخترانت و به زنان مؤمنان بگو از پوشش چارقد بهره گیرند. (احزاب/59)

عفت گفتار
زبان از نعمت‌های بزرگ و از الطاف صنع بی‌مثال الهی است. این عضو با اینكه كوچک است، توان انجام كارهایی بزرگ را دارد و حتی می‌تواند بیشترین آلودگی را برای انسان به وجود آورد. گفت‌وگوی اغواگرانه با نامحرم از جمله لغزشگاه‌های زبان است که گاه، این نوع سخن گفتن، از بی‌حجابی و بی‌پردگی او اغواكننده‌تر است. به همین دلیل است كه خداوند، همسران پیامبر و به تبع آن‌ها دیگر بانوان را از نرم‌گویی كه ممكن است به اغوا و هوس هوسرانان بینجامد، نهی كرده و می‌فرماید: فلا تَخْضَعْنَ بالقَوْلِ فَیطْمَعَ الّذی فی قَلبِهِ مَرَضٌ و قُلْنَ قَولا مَعروفًا؛ پس در گفتار فروتنانه و با كرشمه سخن مگویید تا بیماردلان به طمع نیفتند و لحن پیراسته از باطل بر زبان جاری كنید. (احزاب/32)

عفت فكر و اندیشه
فكر و اندیشه نیز از جمله اموری است كه باید عفت در آن نمود یابد. از این‌رو بر هر مسلمانی واجب است فكر و اندیشه خویش را از هر نوع آلودگی و انحراف دور نگه دارد؛ چراكه هر عمل و رفتاری چه خوب و چه بد، از فكر و اندیشه انسان سرچشمه می‌گیرد. امام علی(ع) فرمود: مَن كَثُرَ فِكرُه فی المَعاصی دَعَتهُ إلیها؛ كسی كه بسیار درباره گناهان بیندیشد، بزهكاری‌ها او را به خویشتن فرا می‌خواند. (غررالحكم/ بند 6975)

عفت در راه رفتن
به دلیل حساسیتی كه زن دارد، راه رفتن او نیز از مصادیق عفاف شمرده می‌شود. از این‌رو، قرآن كریم زنان را از گام برداشتن همراه با خودنمایی و جلوه‌گری نهی كرده است زیرا این نوع راه رفتن، موجب می‌شود صدای زیورآلاتی كه همراه دارد به گوش مردان برسد كه زمینه ایجاد فساد در جامعه را فراهم می‌آورد. قرآن فرمود:‌ و لایضْرِبْنَ بِأرْجُلِهِنَّ لِیعْلَمَ ما یخْفِینَ مِنْ زِینَتِهِنَّ؛ پای بر زمین نكوبند به‌گونه‌ای كه زینت نهانشان برای دیگران آشكار شود. (نور/ 31)
نمونه قرآنی عفت زن در راه رفتن، دختر حضرت شعیب است كه با وقار نزد حضرت موسی(ع) آمد و پیام پدرش را مبنی بر دعوت به منزل، به وی ابلاغ كرد. قرآن كریم می‌فرماید: فَجاءتْهُ إحْداهُما تَمشِی عَلَى استِحْیاء قَالَتْ إنّ أبی یدعُوكَ لِیجزِیكَ أَجْرَ ما سَقَیتَ؛ یكی از آن دو در حالی كه به آزرم گام برمی‌داشت، نزد وی آمد و گفت: پدرم تو را می‌طلبد تا تو را به پاداش آب دادن گوسفندان، مزد دهد.

عفت گوش
همان‌طور كه نگاه مسموم و سخن اغواگرانه، فساد به بار می‌آورد، گوش نیز اگر كنترل نشود انسان را به فساد می‌كشاند. امام صادق(ع) فرموده است: فَرَضَ عَلَى السَّمْعِ أَنْ یتَنَزَّه عَنِ الِاسْتِماعِ إلَى ما حَرَّمَ اللَّه وأَنْ یعْرِضَ عمّا لا یحِلُّ لَه؛ بر گوش واجب است از شنیدن چیزهایی كه خداوند آن‌ها را حرام كرده پاک نگه داشته شود و از چیزی كه حلال نیست صرف‌نظر كند. (كافی/ ج2/ 35)
رسول خدا(ص) می‌فرماید:‌ هر عضوی از اعضای انسان بهره‌ای از زنا دارد، بهره گوش، گفت‌وگو با نامحرم در خلوت و گوش دادن به سخنان عشوه‌گرانه او است: ... و الاذن زناها الاستماع. (كنزالعمال/320/5)

برچسب ها :
ارسال دیدگاه