به گزارش آستان‌نیوز؛ دکتر احد فرامرز قراملکی، رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در نخستین جلسه از سلسله‌ نشست‌های بین‌المللی «گفتمان عاشورا و زیارت در آیینه پژوهش» که ظهر روز دوشنبه ۹تیر ماه با موضوع «کارکرد جنگ‌ انگاره‌ای در واقعه عاشورا» برگزار شد به تحلیل یکی از خطبه‌های کلیدی نهج‌البلاغه و ریشه‌های تاریخی «جنگ انگاره‌ها» در عاشورا پرداخت.

عبرت‌های فراموش ‌شده در خطبه‌ای تاریخی
وی در ابتدای سخنان خود، با اشاره به خطبه ۱۶ نهج‌البلاغه که امام علی(ع) پس از بیعت مردم ایراد فرمود، گفت: این خطبه که در روضه کافی نیز نقل شده، حاوی هشدارهایی عمیق نسبت به آینده امت اسلامی است.وی افزود: تعبیر «ذِمَّتِي بِمَا أَقُولُ رَهِينَةٌ وَ أَنَا بِهِ زَعِيمٌ...»، «آنچه مى‌گويم بر عهده من است و من خود ضامن آن هستم. آن كس كه حوادث عبرت‌آموز روزگار را به چشم ببيند و از آن پند پذيرد، پرهيزگاری‌اش او را از آلوده شدن به كارهاى شبهه‌ناک بازمی‌دارد» که در آغاز خطبه آمده است به معنای آن است که امام علی(ع) آبروی خود را گرو سخنان پیش ‌رو می‌داند؛ جمله‌ای که اهمیت و عمق کلام ایشان را نشان می‌دهد.
دکتر قراملکی ادامه داد: امام علی(ع) در این خطبه، عبرت‌ها را «صریح» و آشکار معرفی کرده و تأکید می‌فرماید: «کسی که از حوادث گذشته پند بگیرد، تقوا او را از افتادن در ورطه شبهات، بازمی‌دارد». همچنین هشدار می‌دهد در زمانه‌ای خاص، حتی تقوا نیز کارآمد نخواهد بود، مگر آنکه با بصیرت تاریخی و شناخت عبرت‌ها همراه باشد.

گوساله زرین معاویه؛ انگاره‌ای به‌ جای واقعیت
به گفته قراملکی، معاویه همچون سامری، گوساله‌ای زرین ساخت که این گوساله نه از طلا، بلکه از پیروزی‌های نظامی و صلح‌های سیاسی بود. فتوحات شام، صلح با امام حسن(ع) و دیگر دستاوردهای ظاهری، همان گوساله سحرآمیزی بود که مردم را فریفت.
وی تصریح کرد: در عاشورا دو جنگ در جریان بود؛ یکی جنگ شمشیرها و نیزه‌ها که جنگی ظاهری و نابرابر بود و دیگری جنگ انگاره‌ها که از زمان معاویه آغاز شده و در روز عاشورا به اوج رسید.

پایان سحر سامری با خون امام حسین(ع)
قراملکی تأکید کرد: امام حسین(ع) و یاران باوفای ایشان، با خون خود انگاره‌های جعلی دشمن را باطل کردند. 
عاشورا نقطه پایانی بر سِحر سامری امت بود؛ چراکه دیگر هیچ انگاره‌ای نمی‌توانست جای حقیقت روشن را بگیرد.
دکتر فخر روحانی:  زیارت عاشورا جلوه‌گاه استمرار تولی و تبری در فرهنگ شیعه است
دکتر محمدرضا فخر روحانی یکی از استادان برجسته دانشگاه قم، در دومین جلسه از سلسله وبینارهای بین‌المللی «گفتمان عاشورا و زیارت در آیینه پژوهش» که سه‌شنبه دهم تیر ماه با موضوع «زیارت در آیینه زبان و ادبیات» برگزار شد، به تبیین و واکاوی نشانه‌شناسی و معناشناسی زیارت‌نامه‌ها در فرهنگ شیعی پرداخت.

دعا؛ زبان مشترک تمام ادیان
وی با تأکید بر اینکه دعا ریشه در عمق جان تمام ادیان دارد، گفت: هیچ دینی در جهان نیست که مفهومی به نام نیایش نداشته باشد. حتی در دورافتاده‌ترین اقوام، نیایش به شکلی از پرستش در برابر وجودی متعالی وجود دارد.دکتر روحانی افزود: در قرآن کریم، سلام نماد ارتباط الهی است؛ چه آنجا که خداوند بر پیامبران سلام می‌فرستد و چه آن ‌گاه که پیامبران بر خود و دیگران سلام می‌گویند. این ساختار معنایی در زیارت‌نامه‌ها نیز کاملاً پررنگ است. سلام پیش از نوشیدن آب بر امام حسین(ع) نمونه‌ای از این پیوند روحی است.
او در ادامه با مروری بر تاریخچه زیارت‌نامه‌ها تصریح کرد: جمع‌آوری متون زیارتی از زمان پیامبر(ص) آغاز شده است. زیارت‌نامه‌هایی مانند «زیارت امین‌الله» دربردارنده امام‌شناسی و اصول عقیدتی است. زیارت جامعه نیز به ‌صورت عام و کامل طراحی شده تا بتوان برای دیگر ائمه(ع) نیز قرائت کرد.

هدف زیارت، شناخت مزور و تقرب به خداوند
دکتر روحانی گفت: زیارت صرفاً انجام یک عمل عبادی نیست، بلکه نوعی تجدید عهد با اهل ‌بیت(ع) است. در متون زیارتی همچون زیارت جامعه کبیره، شناخت شخصیت مزور و ارتباط عاطفی و معنوی زائر با او برجسته است. این پیوند به تقرب انسان به خداوند می‌انجامد.
او با تأکید بر اینکه امامان شیعه هیچ‌ گاه در مورد زیارت تقیه نکردند، افزود: امامان با وجود فشارها، زیارت را با صراحت آموزش می‌دادند. زیارت عاشورا نمونه‌ای است که هم لعن و هم سلام را در خود دارد و بیانگر استمرار تاریخی تولی و تبری در فرهنگ شیعه است.

زیارت؛ عامل تمدن‌سازی شیعی
این استاد دانشگاه ادامه داد: ائمه اطهار(ع) تنها به فرهنگ‌سازی اکتفا نکردند، بلکه هدف آن‌ها تمدن‌سازی بود. در بسیاری از زیارت‌نامه‌ها، اشارات قرآنی، عناصر امام‌شناسی و اصول دین به چشم می‌خورد که زائر را نسبت به جایگاه خود و مزور آگاه می‌کند.
دکتر روحانی با اشاره به زیارت‌نامه‌ها به‌ عنوان ابزار تجدید عهد با امام زمان(عج)، گفت: این متون همزمان هم نشانه ارادت‌ و هم تبری از دشمنان اهل ‌بیت(ع) است. زیارت عاشورا نمونه‌ای شاخص از این استمرار تاریخی است که امروز نیز در برابر ظلم و دشمنی علیه شیعه، کاربرد معنایی دارد.
وی زیارت اربعین را نماد انسجام و همبستگی امت اسلامی خواند و اظهار کرد: این مناسک فراتر از یک آیین مذهبی است و نشانه‌ای از انسجام عاطفی، فرهنگی و حتی تمدنی شیعه در جهان اسلام است.

ترجمه زیارت‌نامه‌ها، رسالتی دقیق و متعهدانه
استاد حوزه علمیه قم بر ضرورت ترجمه صحیح، وفادارانه و همراه با شناخت اعتقادی زیارت‌نامه‌ها تأکید کرد و گفت: مترجم باید نه‌ تنها از تفاسیر مرتبط با زیارت‌نامه‌ها آگاه باشد بلکه با اخلاص کامل نسبت به این متون برخورد کند. در بسیاری از موارد نیاز است توضیحات لازم به‌ صورت پاورقی و درون‌متنی درج شود.
دکتر روحانی در پایان خاطرنشان کرد: نگاه امیدبخش در پایان اغلب زیارت‌نامه‌ها با ذکر ظهور امام زمان(عج)، مخاطب را به آینده‌ای روشن و نجات‌بخش رهنمون می‌کند. این نگاهی است که امید و پایداری را در دل زائران زنده نگاه می‌دارد.

بنیان‌گذار و مدیر مؤسسه رسالت انگلستان: زیارت حرم امام حسین(ع) سبب رشد معرفتی و قرب الهی انسان‌هاست
حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمدعلی شمالی، بنیان‌گذار و مدیر مؤسسه رسالت انگلستان در سومین نشست از سلسله وبینارهای بین‌المللی «گفتمان عاشورا و زیارت در آیینه پژوهش» که صبح چهارشنبه یازدهم تیرماه برگزار شد، با نگاهی تفسیری به جایگاه زیارت در مکتب اهل بیت(ع)، بر اهمیت زیارت مؤمنان به‌مثابه جلوه‌ای از زیارت الهی تأکید کرد.
این پژوهشگر علوم اسلامی با محور «معنا و کارکرد زیارت در آموزه‌های شیعی» و با تمرکز بر کتاب خود با عنوان «زیارت: اهمیت، کارکردها و پیامدها» گفت: زیارت در سنت شیعی صرفاً به حضور در حرم معصومین(ع) محدود نمی‌شود؛ روایت‌های متعددی بیانگر این است که زیارت مؤمن برای رضای خدا، آثاری عمیق و گسترده دارد.
حجت‌الاسلام والمسلمین شمالی در ادامه به نقل روایتی از امام صادق(ع) در کتاب «کافی» پرداخت و افزود: به فرموده این امام همام، هر کس برادر دینی خود را برای خدا زیارت کند، خداوند 70هزار فرشته را مأمور همراهی او می‌کند و به او بشارت می‌دهند که بهشت بر تو گوارا باد. 

زیارت مؤمن، زیارت خداست
حجت‌الاسلام والمسلمین شمالی بیان کرد: در برخی احادیث تعبیر «زیارت خدا» در مورد دیدار مؤمنان به‌ کار رفته است؛ چنان‌ که در روایتی از امام باقر(ع) آمده است: «هر گاه یکی از شیعیان ما را دیدی، سلام ما را به او برسان و به آن‌ها سفارش کن که اغنیا به فقرا و نیرومندان به ضعیفان رسیدگی کنند؛ چرا که این دیدارها موجب حیات ولایت ماست». وی افزود: ائمه اطهار(ع) با تأکید بر زیارت مؤمنان، خواسته‌اند این ارتباط‌های ایمانی در حیات و حتی پس از ممات ادامه داشته باشد. امام کاظم(ع) می‌فرماید: «کسی که نتواند ما را زیارت کند، اگر شیعیان صالح ما را زیارت کند، ثواب کامل زیارت را خواهد برد». 

خانه‌های اهل بیت(ع) بیوت پیامبرند
مدیر مؤسسه رسالت انگلستان در ادامه با اشاره به معنویت حاکم بر مکان‌های مقدس اهل بیت(ع) گفت: هر خانه‌ای که در آن ذکر خدا گفته می‌شود و روح الهی جاری است، در حقیقت از بیوت پیامبر(ص) است.
وی تصریح کرد: مشهد، کربلا، مدینه، کاظمین و دیگر مشاهد مشرفه از مصادیق بیوت انبیای الهی هستند.
وی یادآور شد: زیارت امام حسین(ع) از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است؛ چراکه خانه آن حضرت از جمله مکان‌هایی است که خداوند دوست دارد در آن یاد شود. این مکان‌ها محوری برای نور الهی‌اند و انسان را به رشد معرفتی و قرب الهی می‌رسانند.